• youtube
  • facebook

​Muôn màu Tết Đoan Ngọ Việt Nam

Còn nhớ rất rõ cái cảm giác háo hức của những ngày đầu hè oi ả, tôi và thằng em lụi hụi phụ mẹ làm bánh in, bánh tét để kịp đặt lên bàn thờ tổ tiên ông bà trong ngày Tết giữa năm (Mồng 5 tháng 5 âm lịch) hay còn gọi là Tết Đoan Ngọ.

Các loại bánh được làm từ ngày hôm trước còn trái cây, thịt, rau, quả, mẹ bảo sáng đi chợ mua cho nó tươi và ngon.Sáng mồng 5 tết, tôi được gọi dậy từ lúc trời hãy còn tối để phụ mẹ đi chợ. Mẹ nhắc tôi đội nón lá, mang khẩu trang, áo khoác cẩn thận kẻo bị cảm rồi vội vàng đi trước, tôi nhìn theo cái bóng lờ nhờ của mẹ mà theo sau. Đoạn đường tối và quanh co, tôi nghe rõ tiếng xe đạp kẽo kẹt, nghe rõ mùi sương hanh hanh, trong lành nơi sống mũi, một cảm giác thật bình yên mà mãi đến sau này khi nhớ lại, đôi khi tôi vẫn nghe được mùi vị đặc trưng ấy.

3 giờ sáng, chợ đã họp từ lúc nào, nhộn nhịp và ồn ào lắm. Mẹ tôi thoăn thoắt mua thịt, mua gà, trái cây, mua thêm ít thứ rau ở nhà không trồng được. Tôi được mẹ giao một nhiệm vụ rất quan trọng là mang giỏ xách, hơi nặng nhưng thật vui và ý nghĩa khi được giúp mẹ, cảm giác mình đã lớn, đã trưởng thành rồi nhỉ.

Bốn rưỡi sáng, về đến nhà, mẹ bảo tôi gọi thằng em còn đang ngáy ngủ dậy giúp mẹ tí việc. Được sự hỗ trợ của hai chị em và bố nữa, chẳng mấy chốc đã có mâm cỗ để cúng ông bà, tổ tiên.

Mâm cổ là những món quen thuộc trong các ngày giỗ như thịt luộc, gà luộc, rau xào, tất nhiên là không thể thiếu món bánh và trái cây. Mẹ bảo “Nhà mình tranh thủ cúng sớm rồi về nội, ngoại thăm ông bà”. Khi tôi thắc mắc về ngày Tết Đoan Ngọ, mẹ tôi giải thích lúc trước là ngày Tết diệt sâu bọ nhưng lâu dần nó gắn với truyền thống thờ cúng tổ tiên của dân tộc Việt và trở thành ngày để mọi người được nghỉ ngơi, vui chơi và sum họp gia đình. Ngày mồng 5 tháng 5 với gia đình tôi thật đúng nghĩa là một ngày tết thực sự với niềm vui quây quần cùng gia đình.

 

Tết Đoan Ngọ trở thành ngày sum họp gia đình của dân tộc Việt (ảnh minh họa)

Lớn lên, tôi mới biết Tết Đoan Ngọ tại Việt Nam có nguồn gốc từ rất xa xưa, không biết tự lúc nào trong ca dao Việt có câu:

“Tháng năm là tết Đoan Dương

Nhớ ngày Giỗ mẹ Việt thường Văn Lang”

Tết Đoan Ngọ còn với truyền thuyết về một ông lão tự xưng là Đôi Truân đã bày cách cho nhân dân diệt trừ sâu bọ trong những ngày vụ mùa nên ngày mồng 5 tháng 5 còn được gọi là ngày Tết diệt sâu bọ. Còn tên gọi ngày “Tết giữa năm” hay “Tết nửa năm” xuất phát từ thời cổ đại, khi người Việt Nam dùng lịch kiến Tý có tháng mở đầu trong năm là tháng 11 âm lịch. Theo cách tính này, ngày 5 tháng năm rơi vào thời điểm nửa năm, do vậy dân gian Việt Nam rất chuộng tên gọi tết Nửa năm.

Lớn một chút nữa, khi đi đến các miền trên đất nước, tôi mới biết Tết Đoan Ngọ thật đa màu sắc tại mỗi vùng, miền gắn với các hoạt động văn hóa và món ăn đặc trưng. Người Mường vùng Mường Khương có món đặc sản bánh khúc truyền thống rất ngon. Nguyên liệu làm bánh là gạo nếp ngon, rau khúc (một chi của họ hoa Cúc), đậu xanh, hạt vừng (mè) rang. Gạo ngâm kỹ, xay nhuyễn cùng rau khúc rồi nhào thành bột, làm thành bánh có bỏ nhân đậu xanh trộn vừng rang. Bánh được hấp hoặc rán.



Bánh khúc của người Mường trong Tết Đoan Ngọ

Người Kinh miền Bắc thì thường ăm cơm rượu, trái cây và một số loại bánh vào sáng mùng 5 ngay sau khi ngủ dậy để giết hết sâu bọ trong người. 



       Cơm rượu - món ăn không thể thiếu trong ngày mồng 5 tháng 5 của người miền Bắc

Người miền Trung và miền Nam thì có món bánh ú lá tre hoặc bánh tro với nguyên liệu cũng là gạo nếp, đậu xanh và một vài thức khác. 



Bánh ú lá tre và bánh tro - đặc sản miền Trung và miền Nam

Còn theo truyền thống của người miền Nam, thịt vịt cũng là một thứ không thể thiếu cho ngày tết Đoan Ngọ. Ở vùng đồng bằng Nam Bộ Việt Nam thì ngày mùng 5 tháng 5 còn được gọi là ngày "Vía Bà", thờ Linh sơn Thánh mẫu trên núi Bà Đen. Ở Đồng Tháp nói riêng và các tỉnh Đồng bằng Sông Cửu Long nói chung, ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch còn gọi là ngày "nước quay", vì cứ vào ngày này hàng năm, nước ở thượng nguồn đổ về làm nước sông trở thành đỏ đục và có nhiều xoáy nước…

Tết Đoan Ngọ năm nay nhằm ngày thứ 7, 20/6, chắc chắn sẽ là một dịp nghỉ ngơi, sum họp gia đình đối với người dân đất Việt. Và với tôi, chắc chắn, tôi sẽ về quê nhà để được ngồi quây quần bên nồi bánh nóng hổi, để nghe tim mình đập hòa cùng tiếng xe đạp kẽo kẹt vọng về thời xa xưa, để ngửi mùi hơi sương khi trời tờ mờ tối và để tìm lại một điều gì rất tuổi thơ mà tôi đã bỏ lỡ… đã từ rất xa xưa.

create

Bích Ngọc/quangngai.gov.vn